Izydorczyk Jacek, Tymczasowe aresztowanie ekstradycyjne

Procedury
Status:  Aktualna
Wersja od: 15 kwietnia 2016 r.
Autor:

Tymczasowe aresztowanie ekstradycyjne

Tymczasowe aresztowanie ekstradycyjne

Tymczasowe aresztowanie ekstradycyjne

Ekstradycja jest bardzo starą instytucją prawną. Należy przy tym pamiętać, że terminem prawnym istniejącym od dawna w prawie polskim jest „wydanie”, a nie „ekstradycja”. Dopiero Konstytucja RP z 1997 r. wprowadziła to określenie do języka prawnego (był to dotychczas jedynie termin języka prawniczego). Następnie w naszym prawie (tj. w kodeksie postępowania karnego) pojawiły się terminy „dostarczenie” (w związku z przyjęciem Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego z 1998 r.) oraz „przekazanie” (po implementacji decyzji ramowej dotyczącej Europejskiego Nakazu Aresztowania z 2002 r.). Ekstradycja („wydanie”) polega na wydaniu osoby przez państwo, na obszarze którego się osoba taka znajduje, państwu obcemu w celu postawienia jej przed sądem lub w celu odbycia przez nią kary. Z kolei „dostarczenie” jest wydaniem osoby do (pod jurysdykcję) Międzynarodowego Trybunału Karnego, zaś „przekazanie” jest wydaniem osoby do innego kraju UE (zamiast tradycyjnej ekstradycji). Jednakże wszystkie te instytucje bez względu na swe nazwy prawne (ustawowe) są wydaniem - różnią się jedynie tym gdzie (tzn. komu) daną osobę się wydaje oraz trybem samego wydawania. Jeżeli chodzi o wydanie właściwe (tradycyjne), a więc ekstradycję, to Polska jest stroną umów międzynarodowych dotyczących wydawania osób, w tym traktatów dwustronnych ekstradycyjnych. Jednym z ważniejszych aktów jest Europejska Konwencja o Ekstradycji z 1957 r. wraz z protokołami dodatkowymi z lat 1975 i 1978 (Dz. U. z 1994 r. Nr 70, poz. 308–310). Prawo krajowe, tj. kodeks postępowania karnego reguluje tzw. ekstradycję bierną (Rozdział 65. „Wydanie oraz przewóz osób ściganych albo skazanych lub wydanie przedmiotów na wniosek państw obcych”) oraz tzw. ekstradycję czynną (Rozdział 64. „Wystąpienie o wydanie lub przewóz osób ściganych lub skazanych przebywających za granicą oraz o wydanie przedmiotów”) - gdy to Polska występuje z wnioskiem ekstradycyjnym. Natomiast całkiem inną instytucją prawną niż ekstradycja jest tzw. deportacja - która nie jest instrumentem prawa międzynarodowego, lecz prawa administracyjnego. Trzeba przy tym pamiętać, że prawo deportacji należy do uprawnień władczych państwa jako podmiotu prawa międzynarodowego co oznacza, że państwo (jego władze) jest wolne co do decyzji o tolerowaniu określonych cudzoziemców na swoim terytorium (choć są pewne ograniczenia z uwagi na powody humanitarne). Zob. J. Izydorczyk [w:] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 363–394; J. Izydorczyk, Współpraca międzynarodowa w sprawach karnych, Edukacja Prawnicza 2009, nr 2 (104), s. 24–27; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1206–1351.

Należy przypomnieć, iż Konstytucja RP z 1997 r. tradycyjnie przewidywała zakaz wydawania obywateli polskich. Jednakże z uwagi na przyjęcie ww. nowych instytucji do prawa polskiego (de facto: modyfikacji instytucji wydania) oraz w konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uznające za sprzeczny przepis kodeksu postępowania karnego zezwalający na przekazywanie obywatela polskiego w trybie Europejskiego Nakazu Aresztowania - znowelizowano w 2006 r. Konstytucję RP w Artykule 55. Wprawdzie dalej stanowi się, że ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana, ale już z wyjątkiem przypadków określonych w ust. 2 i 3 Artykułu 55. Konstytucji RP. Zatem po pierwsze - ekstradycja obywatela polskiego może być dokonana na wniosek innego państwa lub sądowego organu międzynarodowego, jeżeli możliwość taka wynika z ratyfikowanej przez Polskę umowy międzynarodowej lub ustawy wykonującej akt prawa stanowionego przez organizację międzynarodową, której Polska jest członkiem (np. w wykonaniu Decyzji Ramowej), pod warunkiem że czyn objęty wnioskiem o ekstradycję: 1) został popełniony poza polskim terytorium, oraz 2) stanowił przestępstwo według prawa polskiego lub stanowiłby przestępstwo według naszego prawa w razie popełnienia na terytorium Polski zarówno w czasie jego popełnienia, jak i w chwili złożenia wniosku. Po wtóre - ekstradycja na wniosek sądowego organu międzynarodowego powołanego na podstawie ratyfikowanej przez Polskę umowy międzynarodowej (np. Międzynarodowy Trybunał Karny), w związku z objętą jurysdykcją tego organu zbrodnią ludobójstwa, zbrodnią przeciwko ludzkości, zbrodnią wojenną lub zbrodnią agresji - i w tym przypadku nie muszą być spełnione ww. warunki. W dalszym ciągu Konstytucja RP stanowi (Artykuł 55 ust. 4–5), że ekstradycja jest zakazana, jeżeli dotyczy osoby podejrzanej o popełnienie bez użycia przemocy przestępstwa z przyczyn politycznych lub jej dokonanie będzie naruszać wolności i prawa człowieka i obywatela; oraz że w sprawie dopuszczalności ekstradycji orzeka sąd. Zob. J. Izydorczyk [w:] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 363–394; J. Izydorczyk, Współpraca międzynarodowa w sprawach karnych, Edukacja Prawnicza 2009, nr 2 (104), s. 24–27.

Tymczasowe aresztowanie ekstradycyjne organ państwa obcego organ państwa obcego otrzymanie powiadomienia Minister Sprawiedliwości Minister Sprawiedliwości otrzymanie powiadomienia przekazanie informacji o odmowie sąd okręgowy sąd okręgowy uchylenie tymczasowego aresztowania dalszy bieg tymczasowego aresztowania czy organ państwa obcego uzupełnił dane w wyznaczonym terminie? czy organ polski żądał uzupełnienia danych z wniosku o wydanie osoby ściganej? postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania postanowienie o odmowie zastosowania tymczasowego aresztowania powiadomienie o dniu tymczasowego aresztowania osoby ściganej zwolnienie osoby tymczasowo aresztowanej wydanie osoby tymczasowo aresztowanej tymczasowe aresztowanie osoby ściganej czy w wyniku postępowania ekstradycyjnego pozytywnie rozpatrzono wniosek o wydanie osoby ściganej? otrzymanie wniosku o tymczasowe aresztowanie inicjatywa własna w zakresie zastosowania tymczasowego aresztowania rozstrzyganie w przedmiocie wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania przekazanie informacji o odmowie prokurator okręgowy prokurator okręgowy wpłynięcie wniosku o wydanie osoby ściganej wniosek o tymczasowe aresztowanie tak nie tak nie tak nie uwzględnienie nieuwzględnienie

Krok: wpłynięcie wniosku o wydanie osoby ściganej

Powiedziano już, że Polskę obowiązuje Europejska Konwencja o Ekstradycji z 1957 r. (wraz z protokołami dodatkowymi z 1975 r. oraz z 1978 r.) oraz że w sprawach między państwami członkowskimi UE zastosowanie mają przepisy dotyczące Europejskiego Nakazu Aresztowania. Zob. J. Izydorczyk, Współpraca międzynarodowa w sprawach karnych, Edukacja Prawnicza 2009, nr 2 (104), s. 24–27.

Oczywistą funkcją stosowania najsurowszego środka zapobiegawczego (tymczasowego aresztowania) w postępowaniu ekstradycyjnym jest zabezpieczenie prawidłowego toku tego postępowania, czyli zapewnienie, aby osoba ścigana - o ile jest to dopuszczalne i zasadne - została wydana państwu wnioskującemu po podjęciu takiej decyzji przez Ministra Sprawiedliwości. Zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1262–1276.

Zobacz Postępowanie po otrzymaniu wniosku organu państwa obcego o ekstradycję.

Krok: wniosek o tymczasowe aresztowanie

Konieczność zastosowania najsurowszego środka zapobiegawczego w sprawie o ekstradycję bierną może nastąpić z inicjatywy następujących organów:

1) sądu z urzędu stosującego ten środek;

2) na wniosek prokuratora; oraz

3) na wniosek organu państwa obcego (zob. Tymczasowe aresztowanie ekstradycyjne poprzedzające wniosek ekstradycyjny).